Boeren, Burgers en Buitenlui en de Westlandse monumenten

Redactie 07-09-2017
Foto: Wouter LootsBij De Hofboerderij vindt de opening van de Westlandse Open Monumentendag plaats.

In de rubriek 'De Westlander en zijn moNUment' staan karakteristieke en herkenbare bouwwerken in Westland centraal. Zowel het verleden als het heden worden in dit artikel belicht; vandaar 'moNUment'. Deze editie staat in het teken van Open Monumentendag op 9 september. Zie www.monumentaalwestland.nl voor een volledig programma. door Piet van der Valk

Aanstaande zaterdag 9 september is het Open Monumentendag en het thema is 'Boeren, Burgers en Buitenlui'. De nadruk ligt hiermee sterk op 'ons mensen', op onze onderlinge economische en culturele banden. Het thema verbindt plattelandsbewoners, stedelingen en mensen met een rondtrekkend bestaan. Maar het thema verbindt ook de verschillende historische perioden met het nu. 'Boeren, Burgers en Buitenlui', was vroeger de uitroep waarmee de stadsomroeper de aandacht van publiek probeerde te krijgen. Het thema wijst op hun onderlinge relaties en dus op hun voedsel, grondstoffen, handel, vervoer, hun verhalen, geloof, markten, kermissen en hun volksvermaak. En dat zien we terug in de te bezoeken monumenten en andere objecten. Vijftien kerken, Nederlands Hervormd en Rooms-Katholiek, zetten hun deuren open. In iedere kern van onze Streekstad Westland wel één of twee en soms is ook een oud kerkhof te bezoeken. Daarnaast zijn Timmerwerf en de Zeven Gaten in de Lier te bezoeken, voor liefhebbers zelfs met de boot vanaf het Gemaal aan de Zweth in Kwintheul. Maar daar houdt het niet bij op: de musea en drie molens, d'Oude Koestal in 't Staelduinse Bos in 's-Gravenzande. De Grafkelder Herckenrath en de Druif in Monster. Enkele woningen en fruitmuren verspreid over de Westlandse dorpen. Café bij 't Hof en de Nederhof te Honselersdijk. Het Heilige Geesthofje, WSM tramstation, de Gashouder, de Watertoren en 'De Vlietwoning' te Naaldwijk. Deze oudste boerderij van Westland stamt mogelijk uit 1436. Hotel St. Vincent in Poeldijk. De Hofboerderij, het voormalige Raadhuis aan 't Plein en de Vios-garage te Wateringen. Boerderij Halfwege en de bijzonderheden op de Sonnehoeck in Kwintsheul.

Dit zijn grofweg de monumenten waar u ontvangen wordt. Voor meer info kijk ook op monumentaalwestland.nl. Het is alles bij elkaar een thema met talloze aanknopingspunten en een rijk assortiment aan Monumenten en verhalen, die tijdens de Open Monumentendag 2017 in Westland kunnen worden beleefd.

Kerken

De groep van monumentale kerkgebouwen is groot; in totaal vijftien kerkgebouwen - en een voormalige synagoge - waarvan er negen Rijksmonumentale en de overige zeven gemeentelijke monumenten zijn. Rekening houdend met pastorieën, verenigingsgebouwen etc. die op zich ook een monument kunnen zijn, ligt het aantal gebouwen aanmerkelijk hoger. Neem bijvoorbeeld het complex van de Johannes de Doperkerk in Wateringen. Dat bestaat uit vijf rijksmonumenten. Naast de kerk en pastorie staat daar ook een hekwerk, een Heilig Hartbeeld en, achter op het terrein, een stuk van een historische druivenmuur. Zo komt het aantal uit op 38 monumenten; 19 van de 60 Rijksmonumenten en 19 van de 217 gemeentelijke monumenten die Westland kent.

Momenteel gaat er veel inspanning naar diverse van deze kerkgebouwen in de vorm van opknappen en wijzigingen doorvoeren om ze aan te passen aan de tijd waarin wij nu leven. Het zoeken is hier naar multifunctionelere gebouwen. In Poeldijk is de discussie over de aanpassing van een verenigingsgebouw of inzetten van de Bartholomeuskerk daarvoor. Bij de kerk van Ter Heijde, gebouw Concordia te Maasdijk en de Protestantse Regenboogkerk van Honselersdijk heeft dit zich al voltrokken. Ook in Monster past men op dit moment de kerk aan de Burgmeester Kampschöerstraat aan. In Maasdijk startte de kerk aan de Nassaustraat en de voormalige kerk aan de Maasdijk dit proces recent. Door goed onderhoud en eigentijdse aanpassing van deze kerkgebouwen samen te laten gaan, lijkt gebruik van deze gebouwen voor de toekomst gezekerd. Maar de vraag blijft of het krimpend aantal gelovigen financieel in staat is voor deze gebouwen borg te kunnen staan. Er zullen zeker in de nabije toekomst ook kerken komen, waar dit niet meer mogelijk is. De financiële polsstok heeft ook een maximale lengte. Verkoop is dan de enige oplossing en dat kan leiden tot verval wanneer daar geen passende bestemming wordt gevonden.

Tuinbouw

Dit geldt nu al voor enkele tuinbouw gerelateerde gebouwen en objecten. Neem de druivenmuren en het kassenensemble aan de Groeneweg 155 en 157 te 's-Gravenzande als voorbeeld. Niemand voelt zich kennelijk verantwoordelijk voor deze (Rijks)monumenten en ze worden min of meer aan hun lot overgelaten. Hoewel de gemeente Westland er niet voor was het kassencomplex als Rijksmonument aan te merken heeft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed het eind 2004 in goed overleg met de eigenaar toch als zodanig ingeschreven. Maar nu het onderhoud uitblijft, om welke reden dan ook, moet de gemeente Westland conform de regels handhaven.

De Rijksdienst geeft de volgende omschrijving 'De kassen zijn van algemeen belang'. Maar ook om de cultuurhistorische waarde als element in de ontwikkelingsgeschiedenis van de Westlandse tuinbouw en de architectuurhistorische waarde als voorbeeld van vroeg twintigste-eeuwse kassenbouw in Westland. Maar ook de gaafheid van de hoofdvorm, het materiaalgebruik en de constructie. Een feit is dat met dergelijke tuinbouwmonumenten Westland zich duidelijk onderscheid van alle andere gemeenten, iets dat 'Bezoek Westland' inziet.

Wilt u reageren op dit artikel, omdat u een aanvulling heeft of omdat u ook bezitter of bewoner van een monument bent en u wilt uw verhaal doen in 'De Westlander en zijn moNUment' mail dan naar pamvdvalk@gmail.com. Deze rubriek kwam tot stand in samenwerking met de monumentencommissie van de gemeente Westland. Bronnen: internet en gesprekken met Jolanda Faber en Arie Storm van Monumentaal Westland.