Op de pijp met... Kees van der Vaart

Redactie 28-08-2021
Foto: []

Even pauze. Even op de pijp. Bakkie doen, praatje maken. Met en over bijzondere Westlanders. Westlanders met een verhaal. Over Westlandse waarden, en over heden, verleden en toekomst. Deze keer praten we met: Kees van der Vaart.

Tekst: Esdor van Elten / Foto: Ton van Zeijl

Maasland krijgt een 'voedselbos'. Eén van de drijvende krachten achter het project is Kees van der Vaart (68), in het dagelijks leven werkzaam bij Staatsbosbeheer. "Het is ongelooflijk hoeveel eetbaars je in een bos vindt." Kees is getrouwd met Janneke en woont in Maasland. Samen hebben ze twee zoons en twee kleindochters.

Waar kom je vandaan?

Ik ben geboren en opgegroeid in Maasland en heb daar het grootste deel van mijn leven gewoond. We waren met vier kinderen thuis; ik heb nog twee zussen en een broer. Mijn vader kwam uit een tuindersgezin, mijn moeder uit een boerengezin, dus de agrarische roots zaten er aardig in.

Jij hebt dus ook altijd wel iets met groen willen doen?

Toen ik jong was wilde ik boswachter worden. Na de lagere school, de Klimop in Maasland, heb ik een jaartje mulo gedaan, maar dat werd niks. Ik struikelde vooral over de talen. Dus stapte ik over naar de lagere tuinbouwschool in De Lier. Daarna heb ik nog de middelbare en hogere tuinbouwschool gedaan in Boskoop. Ik koos de richting Techniek en Beheer, al heb ik ook altijd wel gevoel gehad voor ontwerp en functies van gebieden. Ik heb zelf wel ontwerpwerk gedaan, bijvoorbeeld als vrijwillige terreinbeheerder bij ODO korfbal. Daar heb ik, naast het inrichten van het terrein, in de omliggende bossages bijvoorbeeld insectvriendelijke beplanting gezet, en eetbare planten en vruchtbomen zoals mispels, wilde peer, wilde appel en dergelijke.

En in je werk?

Ik werkte lange tijd bij de Dienst Landelijk Gebied van het ministerie van Landbouw en Visserij, en nu sinds vijf jaar bij Staatsbosbeheer. Ik ben betrokken geweest bij heel veel verschillende projecten in binnen- en buitenland. Van Japan tot Mexico, in Nederland bij de Markerwadden en in ons eigen gebied, Westland en Midden-Delfland, bij de aanleg van natuur – en recreatiegebieden en glastuinbouwreconstructies.

Wat heb jij met eetbare planten?

Ik denk dat dat breder ligt. Niet alleen eetbare planten, maar ook biodiversiteit. Ik vind dat we slecht met de aarde omgaan en daar lijdt het planten- en dierenleven onder. En ik heb iets met de zwakkeren, die niet voor zichzelf op kunnen komen. Het is aan ons de wereld ook in dat opzicht beter te maken. Wat moet ik antwoorden als mijn kleindochters me straks gaan vragen 'opa, waarom hebben jij niet beter op onze aarde gepast?' Ik wil de aarde liefst iets beter, maar zeker niet slèchter achterlaten.

Dat is een flinke taak...

Er moet dan heel veel veranderen. Ik denk dat het bijvoorbeeld heel belangrijk is dat we stoppen met monocultuur in de landbouw. We moeten diverser denken en de problemen van onze tijd te lijf gaan. Klimaatverandering, ja, maar bijvoorbeeld ook verzilting. Daar hebben wij hier mee te maken, maar ook wereldwijd worden veel traditionele voedselgebieden steeds zouter. En daar doen wij als Nederland vrijwel niets mee, terwijl we eigenlijk het voortouw moeten nemen. We liggen aan zee, we hebben het geld, we hebben de kennis en de kennisinstituten, en we zijn één van de grootste agrarische exporteurs ter wereld. Als iemand het kan, dan zijn wij het. Maar hier geldt nog altijd de mantra 'zoet is goed en zout is fout', terwijl we ons moeten verdiepen in de vraag wat we met zoute teelt kunnen. Er zijn wel kleine initiatieven. In het Houtrak in Amsterdam zijn we bijvoorbeeld bezig met de aanleg van een brak voedselbos .

Is een voedselbos hetzelfde als een 'smulbos'?

Nee. Dat kan ik misschien uitleggen aan de hand van het Houtrak. Toen we dat wilden aanleggen zochten we een thema. Omdat in dat gebied nogal wat verwaarloosde boomgaarden waren, kwamen we op het idee om te focussen op eetbare planten voor mens en dier. Een smulbos ligt dichter bij zo'n boomgaard: de aanplant is daar specifiek voor mensen om van te eten. Een voedselbos ligt dichter tegen een natuurlijkbos aan. Een ecosysteem met verschillende lagen; van hoge en middelhoge kruinen via de struiken, de klimmers, kruipers en kruiden naar de schimmels en de wortels. Dat betekent in de praktijk dus dat we ook niet eetbare planten en bomen laten staan omdat ze een andere functie hebben: een wilg heeft bijvoorbeeld veel bloesem en dat is goed voor insecten en bijen. Een voedselbos heeft veel diversiteit en biomassa, en daardoor een hoog vermogen om CO2 op te slaan.

Waarom een voedselbos in Maasland?

Voedselbossen zijn een blijvertje. Er is veel steun voor, en tegelijkertijd is er veel discussie over. Dan is het goed om te laten zien wat je doet. Er zijn veel 'dorpsbosjes'. Vaak overblijfsela van een verkaveling. Zo'n bosje hebben we hier ook en dit voorjaar kwamen Annelies Lapré en ik op het idee om daar een voedselbos van te maken. Mijn roots liggen hier en ik denk dat dit echt betekenis kan hebben voor het dorp en voor de mensen. Het bos is van Staatsbosbeheer en omdat ik iedere schijn van handjeklap wil vermijden hebben we het hele project in een stichting ondergebracht, want het moet allemaal wel openbaar zijn. Onlangs kregen we de toestemming en nu kunnen we dus echt aan de slag.

Wat moet er gebeuren?

We zijn nu nog veel bezig met overleggen met diverse partijen. De gemeente wil er misschien nog een waterberging. Er komt een nieuwbouwwijkje naast te liggen. En de ontsluiting moet worden geregeld. Verder moeten we fondsen en vrijwilligers werven.

Wat kunnen die vrijwilligers doen?

Ook dit bos heeft achterstallig onderhoud. Er zijn onlangs wat zieke bomen gekapt, maar er moeten er meer weg. Er ligt nog veel rommel en op de opengevallen plekken zijn de bramen met een snelle opmars bezig.

Bomen weghalen, kan dat zomaar?

Kappen is altijd omstreden. Daarom moeten we goed uitleggen waarom we dat doen. Bijvoorbeeld als bomen ziek zijn, of dreigen om te vallen. Of om andere bomen meer ruimte te geven. Bovendien wil je het bos wat meer open hebben. Een totaal door kruinen overdekt bos is te donker, je hebt licht nodig op de grond, anders groeit daar niets. Maar we gaan voorzichtig om met wat er nu staat, want dat heeft waarde. Er staan al bomen en struiken die we er willen hebben omdat ze eetbare bladeren, wortels of vruchten hebben: hazelaar, vlier en kriek (wilde kers) bijvoorbeeld. En braam. Heel veel braam. Dat moeten we wel aanpakken.

Het moet natuurlijk wel toegankelijk zijn...

Op meer dan één manier. Met onze landschapsarchitect, Jelle Fekkes, denken we na over de indeling van het gebied, het aanleggen van paden, waterpartijen, bruggetjes en dergelijke. We gaan wellicht ook een stuk of tien 'gebruikstuintjes' aanleggen, waar mensen die geen geld hebben voor een volkstuin, toch wat kunnen telen.

Hoe zit het met veiligheid?

We planten natuurlijk geen giftig gewas. Maar in ieder bos groeit wel iets wat je beter niet kunt eten. Dat betekent dat we goed moeten communiceren dat mensen die komen oogsten, dat onder vakkundige begeleiding doen. Dat dient dan meteen het educatieve doel van het bos: laten zien dat je uit het bos kunt eten. Zelfs in Nederland. Als je met een echte deskundige op pad gaat sta je verbaasd wat je allemaal voor voedsel in een bos vindt.

Groeit er genoeg voor iedereen?

Mensen mogen hier komen om te leren en te snoepen, maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat je het helemaal leeg komt halen. Sociale controle is daarbij belangrijk want er komt geen hek om het bos. Maar in het verlengde van je vorige vraag denk ik dat het benadrukt dat oogsten vooral via georganiseerde plukexcursies zal gaan.

Zijn er nog andere plekken in Westland geschikt voor een voedselbos?

In Westland ligt dat lastig, daar zijn niet veel van dit soort kleine bosperceeltjes, maar in de omgeving zijn wel soortgelijke initiatieven, zoals in Maassluis en Schipluiden.

Wanneer is het klaar?

Een bos is natuurlijk nooit 'klaar'. Zoals de zaken nu staan hopen we misschien al in 2022 te kunnen beginnen met aanplanten. Daar hebben we zeker een jaar of drie voor nodig. Daarna willen we zoveel mogelijk de natuur haar werk laten doen en dus terughoudend, alleen noodzakelijk, ingrijpen.

Meer weten of meedoen? Kijk op www.voedselbosmaasland.nl.

Op de pijp met is naar een idee van Peter en Ton van Zeijl.


Ander nieuws
Deel dit artikel